Hab Bahasa Ibunda Sarawak

Penduduk Sarawak sangat pelbagai, terdiri daripada banyak kaum dan kumpulan etnik, dan terkenal mempunyai lebih daripada 40 sub-etnik, setiap satunya dengan bahasa, budaya, dan cara hidup yang tersendiri. Kepelbagaian ini amat ketara di Bahagian Miri (zon Utara Sarawak), tempat tinggal ramai Orang Ulu yang masih aktif bertutur dalam bahasa dan mengamalkan budaya mereka sendiri setiap hari.

Hospital Miri mungkin memegang rekod untuk bilangan bahasa asli terbanyak yang pernah dituturkan di hospital. Berkhidmat di Hospital Miri pastinya membuka mata, kerana terdapat pakar dari Kelabit, Iban, Berawan, seorang matron dari Bisaya, Melanau, Hakka, dan kakitangan perubatan berketurunan Punan, Kedayan, Cina-Hokkien, atau Eurasia, antara lain.

Berikut adalah terjemahan Bahasa Melayu bagi senarai sub-etnik di Sarawak (Edisi Wikipedia 2025):

Sub-Etnik:	Sub-Etnik:	Sub-Etnik:
Iban (Dayak)	Punan Busang	Eurasian
Bidayuh (Dayak)	Punan Penihing	Tamils
Salako & Lara(Dayak)	Punan Batu	Punjabi Sikhs
Kayan(Org Ulu)	Punan Sjau	Telugus
Kenyah(Org Ulu)	Punan Hovongan (Kapuas Hulu)	Sindhis
Penan(Org Ulu)	Punan Uheng Kereho(Kapuas Hulu)	Keralites
Kajang(Org Ulu)	Punan Murung(Central Kalimantan)	Hakka
Kejaman(Org Ulu)	Punan Aoheng (East Kalimantan)	Hokkien
Lunbawang(Org Ulu)	Punan Merah (siau)	Teochew
Lun Dayeh(Org Ulu)	Punan Aput	Shanghainese
Berawan(Org Ulu)	Punan Merap	Hainanese
Saban(Org Ulu)	Punan Tubu	Kwongsai
Kelabit(Org Ulu)	Punan Ukit/Bukitan	Cantonese
Sebop(Org Ulu)	Dayak Bukat	Fuzhounese
Tagal (Murut) (Org Ulu)	Punan Habongkot	Puxian Min
Bisaya	Punan Panyawung
Melanau
Kedayan (Sarawakian Malay)
Javanese
Bugis
	*Punan sering digunakan secara tidak khusus dan secara kolektif untuk merujuk kepada suku-suku yang pada ketika itu masih tidak diketahui atau belum diklasifikasikan.

Walaupun ramai ahli generasi semasa sub-etnik ini sudah boleh berkomunikasi dengan baik dalam bahasa umum seperti Bahasa Malaysia dan Inggeris, ini tidak berlaku untuk penduduk yang tinggal di kawasan luar bandar. Ini menimbulkan halangan komunikasi yang signifikan apabila profesional kesihatan merawat pesakit warga emas dari suku kaum lain, terutamanya semasa program jangkauan luar bandar di mana sukarelawan kebanyakannya dari negeri atau wilayah lain. Sesetengah penduduk di kawasan luar bandar tidak pernah meninggalkan penempatan mereka dan bertutur secara eksklusif dalam bahasa mereka sendiri.

“Halangan bahasa sememangnya boleh memisahkan, namun dengan usaha untuk mempelajari dan bertutur walaupun sedikit dalam bahasa masing-masing, hubungan dapat menjadi lebih erat.”

Bermula sebagai senarai terjemahan ringkas pelbagai bahasa asli yang dilekatkan di sebelah mesin fakoemulsifikasi yang terdiri daripada arahan untuk melihat ke atas, melihat cahaya, dan kekal diam semasa pembedahan katarak, Jabatan Oftalmologi Hospital Miri telah berusaha untuk memperluaskan perbendaharaan kata dan menerbitkan edisi pertama Buku Frasa Perubatan Bahasa Asli Sarawak.

Edisi pertama Buku Frasa Perubatan hanya terdiri daripada bahasa Penan dan Kayan yang diterbitkan pada tahun 2012.

Edisi Kedua: Dengan objektif yang lebih komprehensif dan bercita-cita tinggi untuk memasukkan bahasa lain dan lebih relevan dengan perkhidmatan perubatan, projek edisi kedua Buku Frasa Perubatan Bahasa Asli Sarawak dimulakan pada tahun 2020.

Kolaborasi Pakar: Pakar dari disiplin perubatan dan pembedahan utama telah membantu dan menyusun senarai frasa yang biasa digunakan dalam jabatan masing-masing, memastikan ketepatan klinikal dan kegunaan praktikal.

Kemasukan Bahasa: Penterjemah telah dikenal pasti untuk 10 bahasa asli iaitu: Penan, Kayan, Punan, Bidayuh, Lun Bawang, Melanau, Bisayah, Kenyah, Kelabit, dan Bahasa Melayu Sarawak (dialek Mirit).

Cabaran: Walau bagaimanapun, disebabkan keterbatasan disebabkan oleh tekanan pandemik COVID-19, termasuk pertukaran dan peletakan jawatan kakitangan, hanya terjemahan Iban dan Kayan yang berjaya disiapkan dan kini tersedia untuk digunakan.

Kamus Penan: Kami juga telah memasukkan kira-kira 2,000 perkataan daripada kamus Penan lama yang disusun dan digubah dengan teliti oleh pakar linguistik berpengalaman Encik Ian McKenzie (dengan izin), setelah mendapati tiada penterjemah yang berjaya menyiapkan buku frasa Penan. Perlu diketahui bahawa terjemahan Kayan dan Iban adalah berdasarkan senarai frasa perubatan penting, manakala kamus Penan sepenuhnya berdasarkan kamus PDF oleh Encik Ian McKenzie (dengan izin) dari laman web beliau www.rimba.com.

Kami sedang mencari sukarelawan untuk terus mengembangkan projek ini. Kami ingin merakamkan ucapan terima kasih kepada semua yang menyokong, menyertai, dan menyumbang dalam proses menjayakan buku frasa 2+1 ini.